Senin, 13 Januari 2020

Crita Rakyat


A.     Crita Rakyat

Crita rakyat yaiku crita kang dicritakakekanthi turun-temurun utawa kang wis dadi tradhisi ing masyarakat. Crita rakyat kasebut kacritakaken ing maneka werna kahanan, anaing sajroning kumpulan, utawa pinangka. crita pamancing impen, lan sapiturute. Tumraping bocah-bocah, crita rakyat uga uga bisa migunani minangka pendhidhikan budi pekerti, amarga budi pekerti luhur tumrap bocah - bocah. Crita rakyat duwe unsur-unsur pambangun, kayata tema, tokoh utawa penokohan, latar(setting), alur(plot), sudut pandhang lan amanat.

Tema yaiku pokok permasaahan ing sajroning crita. Saben crita rakyat duwe tema gumathok supaya gamapang diwaca. Latar(setting) yaiku papan panggonan,wektu, lan suwasana kadadeyan ing sajroning crita. Penokohan yaiku paraga kang nduweni watak sing sajroning crita. Alur yaiku urut-urutane prastawa ing crita. Sudut pandhang yaiku cara pandang panganggit tumrap crita kang dianggit awujud wong kapisan, wong kapindo, utawa wong katelu. Amanat yaiku pesen kang diaturake dening panganggit marang wong kang maca.

Crita rakta ngemu piwulang utawa nilai-nilai, antarane yaiku nilai-nilai budaya kang nduweni gegayuhan karo pamikiran, kabisan, lan karya cipta manungsa, nilai - nilai social kang nduweni gegayutan karo tata laku antaraning manungsa nduweni sapadha, lan nilai – nilai moral kang nduweni gegayutan karo tumindak apik lan elek kang dadi dhasare kauripane manungsa lan masyarakate.

Ø Titikane crita rakyat
a.      Panyebarane kanthi lesan
b.      Duweni sipat tradhisional
c.       Sugih cakrik lan variasi
d.      Jenenge pangriptane ora konangan (anonim yaiku crita mau ora kaweruhan sapa sing nganggit)
e.      Wangune tiron (klise) ana ing susunan utawa cara pangungkapane.
Ø  Mupangat crita rakyat yaiku:
a.      Mupangat rekreatif yaiku menehi rasa tentrem, seneng uga menehi hiburan.
b.      Mupangat dedaktif yaiku ndhidik para kang maca amarga nilai – nilai kabeneran lan kaapikan kang ana ing sajroning crita.
c.       Mupangat estestis yaiku menehi nilai – nilai kaedahan.
d.      Mupangat moralitas yaiku nilai – nilai moral kang dhuwur saengga para kang maca bisa mangerteni moral kang apik lan elek.
e.      Mupangat relegiusitas yaiku ngemu ajaraning agama kang bisa didadekake tuladha kanggo para kang maca.
Ø Unsur crita rakyat
Crita rakyat nduweni unsur - unsur instrinsik, kayata:
a.      Tema yaiku ide pokok utawa permasalahan utama kang ndasari lakuning crita.
b.      Latar (setting) yaiku latar belakang kang mbantu cethaning laku crita kang ngemot wektu,papan panggonan, lan suasana.
c.       Paraga yaiku paraga ing sajroning crita. Paraga bisa dingerteni karaktere saka tumindake, ciri fisike, lingkunganne, lan sapanunggalane.
d.      Alur (plot) yaiku rerangkening prastawa ing sajroning crita.
e.      Amanat yaiku pesen kang ana ing crita
f.        Sudut pandang yaiku nyritakake tokoh, barang, papan, lan sapanunggalane.
g.       Konflik yaiku perkara kang punjere crita
Ø Wujude crita miturut William R. Bascom ana telung golongan,yaiku mitos, legendha, lan dongeng.
a.      Mitos
Mitos yaiku critos kang dianggep bener – bener kedadeyan. Kedadeyan ing alam dharatan, segara utawa langit, tuladhane crita Nyi Rara Kidul,Nyi Lanjar, lan sapanunggalane.
b.      Legendha
Legendha yaiku crita kang dianggep bener – bener kedadeyan, biasane crita mau ana petilasan arupa watu, gunung kali, lan sapanunggalane. Tuladhane crita Baru Klinting, Kawah Sikidang, sumur Jalatundha, Rara Jonggrang, lan sapanunggalane.
c.       Dongeng
Dongeng yaiku crita kang ngayawara lan ora bisa dipercaya. Tuladhane Kancil Nyolonng Timun, Keon Mas, Lutung Kasarung, lan sapanunggalane.

B.   Sinopsis
Sinopsis yaiku ringkesan crita saka kang alur kang dawa dadi cekak naming bisa njlentrehake crita sakabehe. Nalika bakal nulis sinopsis, bab – bab kang kudu digatekake yaiku:
a.      Tema         : gagasan pokok, pokok crita
b.      Latar          : papan lan wektu dumadhine prastawa
c.       Alur           : lakuning crita
d.      Penokohan : paraga crita
Saka katrangan kasebut banjur bisa digawe sinopsise.






Sumber:Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 Kelas Xl SMA/SMK/MA

7 komentar: